Joanna Kłusek

Lech Majewski to znany reżyser, urodzony w Katowicach. Artysta cechuje się wszechstronnością, nie zamykał się jedynie na produkcje filmowe, teatralne i operowe. Studiował malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a również wydał parę tomików poezji, jak i powieści. Wśród jego dzieł także można odnaleźć rzeźby. W 1973 roku rozpoczął naukę w łódzkiej szkole filmowej na Wydziale Reżyserskim. Podczas nauki wyreżyserował krótkometrażowy film “Grand Hotel” (1975), za która zdobył nagrodę Grand Prix na Międzynarodowym Festiwalu Szkół Filmowych. Mówiąc o jego twórczości kinematograficznej, warto wspomnieć o takich produkcjach jak “Zapowiedź Ciszy” (1978), która powstała u boku Krzysztofa Sowińskiego, za którą otrzymali nominację do nagrody Złotego Lwa. “Rycerz” (1980) również został doceniony nominacją do Złotego Lwa, jednak to właśnie ta produkcja została skomentowana przez Janet Maslin w czasopiśmie New York Times i przez Kevina Thomasa w Los Angeles Times, gdzie oba komentarze odnosiły się pochlebnie wobec filmu.

Jego twórczość zaczęła wychodzić poza granicę Polski, a w 1982 roku w Londynie przygotowywał spektakl “Odyseja”, wyprodukowanej przez Shivaun O’Casey. Tym razem to londyńska prasa pochwaliła sztukę, określając ją potężnym teatrem. Kolejnym miejscem w jego ścieżce kariery były Stany Zjednoczone. W 1986 roku wyreżyserował film “Lot Świerkowej Gęsi”, która była adaptacją jego literackiego debiutu “Kasztanaja”. Premiera produkcji miała miejsce na Festiwalu Filmowym w Cannes.

„Kasztanaja” to opowieść o niemożliwych snach. O naszym dorastaniu, pod koniec lat sześćdziesiątych, w ponurym pejzażu Katowic. Mój przyjaciel ze szkoły podstawowej, którego nazywaliśmy Kasztan, bo miał rude włosy, został górnikiem. I lubił głośno marzyć o tym, żeby przez tydzień pobyć z Brigitte Bardot na Hawajach, leżeć sobie w hamaku i popijać piwo z beczki, pod palmą. Żyliśmy między dymiącymi hałdami, wśród haseł „naród z partią”, a tu, jak gdyby nigdy nic, przedstawiciel klasy robotniczej, po ośmiu godzinach spędzonych pod ziemią, opowiada sny o Brigitte Bardot i Simonie Templarze.Historia ta kilka lat później posłużyła za kanwę mojego pierwszego amerykańskiego filmu Lot Świerkowej Gęsi, gdzie producent Miloša Formana, Michael Hausman, powiedział: „Zamieńmy Katowice na Pittsburgh, a Sopot na Hollywood”.
(Lech Majewski. „Poszukiwanie raju” Notował: Tadeusz Sobolewski, „Kino” 1990 nr 10)

W 1986 roku współpracował z Ronaldem Biggsem, a miejscem ich pracy był Rio de Janeiro. Owocem ich pracy był film “Więzień Rio” (1988), opowiadającym o historii samego Biggsa, który będąc skazanym na 30 lat więzienia za Napad Stulecia w Anglii (1963), zbiega do Brazylii. W 1992 roku przy współpracy z Propaganda Films pracował przy produkcji “Ewangelia według Harry’ego”. Majewski nie ograniczał się jedynie do filmów i teatru, ukazywały się takie publikacje, jak “Szczury Manhattanu” i eseje “Oficjalne Centrum Świata”.

Lech Majewski, w 1993 roku zaczyna pracować przy operze “Ubu Rex” Krzysztofa Pendereckiego. Jego zdolności reżyserskie ponownie spotykają się z uznaniem, o czym świadczy Złota Maska w kategorii najlepszej reżyserii i Złoty Orfeusz podczas Festiwalu Warszawska Jesień. Reżyser w następnych latach pracował przy kolejnych produkcjach filmowych, takich jak “Basquiat”, który uzyskał Nagrodę Specjalną Jury w 1996 roku. Był to kolejny film oparty na jego powieści, który opowiada o losach zbuntowanego nowojorskiego artysty. Nie próżnując pracował przy kolejnym spektaklu, noszącym tytuł “The Black Rider”. Inscenizacja przedstawia niebanalną historię o zakładzie psychiatrycznym, w której ordynator dokonuje próby leczenia pacjentów za pomocą muzyki. Zarówno Majewski, jak i Janusz Kapusta (odpowiedzialny za scenografię i kostiumy) spotkali się z pochlebnym odbiorem, co w szczególności widać po recenzjach. Natomiast w teatrze Heilbronn została odznaczona nagrodą Kilianpreis za najlepszą reżyserię w sezonie 1995/1996.

„Reżyser Lech Majewski i jego scenograf Janusz Kapusta stworzyli spektakl, który znacznie przewyższył pod każdym względem radosną wersję Boba Wilsona. Dwóch Polaków, którym po premierze bez wahania nadano tytuły „geniuszy”, stworzyło niesamowicie gęstą inscenizację, działającą na kilku symbolicznych poziomach, która porywa niczym podróż w otchłań.”
(A. Reinhardt, Rundblic).

W 1996 kończy swoją książkę “Pielgrzymka do Grobu Brigitte Bardot Cudownej”, ukazującej Hotel, przepełniony tym co tajemnicze, zarówno pod względem przestrzeni, jak i jej bywalców. W tym samym roku debiutuje jako kompozytor, u boku Józefa Skrzeka przygotowuje muzykę do opery, o charakterze autobiograficznym. Prapremiera “Pokoju Saren” odbyła się w wyjątkowym miejscu, jakim jest Opera Śląska. Libretto, napisane przez Majewskiego jest skoncentrowane na wierszach. “Pokój Saren” został wybrany przez Międzynarodowy Instytut Teatru” w 1998 roku do dwunastu najlepszych oper współczesnych z całego świata.

Reżyser w 1997 roku ponownie wrócił do Niemiec, a na deskach teatru Heilbronn podjął się przygotowania adaptacji szekspirowego dramatu – “Sen nocy letniej”. A zaledwie rok później eksperymentował z muzyką, tworząc cztery płyty “Mistycy i Wirtuozi”. Choć mężczyzna wydał już wiele książek, tomików poezji, a także publikował eseje, to właśnie w 1997 roku ukazał się komiks “Autobus na Golgotę”.

Mimo, że jego dzieła powstawały i były realizowany w wielu odległych miejscach, to nie zapominał o rodzinnych Katowicach, gdzie odbył się spektakl “Tramwaj”, który z pewnością można nazwać eksperymentalnym teatrem. Tramwaj przejeżdża między przystankami, nie zatrzymując się. Nie przyjmują innych pasażerów poza czterema aktorami, a odbiorcy widzą zaledwie niewielki fragment, całkowicie wyrwany z kontekstu. Następnym punktem twórczości artysty był “Wypadek”. Wideoart z jej wystawy został uhonorowany Grand Prix podczas Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Houston. Majewski, nie zapominając o świecie kina w 1999 roku wyreżyserował i napisał film “Wojaczek”. Tragiczna opowieść o życiu i śmierci poety w czasach PRL, uzyskała aż 20 nagród na ogólnoświatowych Festiwalach filmowych. W następnym roku twórca był już częścią Akademii Filmowej w Europie, a jego następną pracą był “Angelus”, której fabuła była osadzona na Śląsku, również był nagradzany.

Na samym początku XXI wieku wystawił “Carmen” i “Operę za trzy groszę”. Ukazał się również jego czwarta powieść “Metafizyka”, przepełniona uczuciami i symboliką, a na jej podstawie w 2004 roku powstał film “Ogród rozkoszy ziemskich”. Tragiczna historia miłosna została nagrodzona Grand Prix podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Rzymie. Jego prace pojawiały się w muzeach sztuki, wykorzystując wideoarty. Cykl wideoartów, niosących nazwę “Krew poety” ukazał się w Nowojorskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Na przestrzeni lat pojawiały się kolejne książki mężczyzny, “Hipnotyzer” i “Manhattan Babilon”. Kolejnymi filmami Majewskiego były “Szklane usta”, “Młyn i krzyż” i “Onirica/ Psie pole”. Narodowe Centrum Kultury wydało 15 tomów z twórczości literackiej artysty. Ostatnimi wydanymi przez reżysera filmami, jest “Dolina Bogów” i “Brigitte Bardot cudowna”.

Twórczość Lecha Majewskiego można opisać wieloma słowami, jednak można zauważyć, że jest ona wszechstronna. Nie zamykał się na jedną dziedzinę sztuki, idealnie odnajdywał się w teatrze, operze, filmach. Nie można też zapomnieć o jego zdolnościach literackich, a także malarskich. Tworzył muzykę, a nawet wydał swój komiks. Jego prace były widoczne w wielu galeriach sztuki, a filmy były wyświetlane na całym świecie. Majewski również znalazł swoje miejsce na uczelni, gdzie dzielił się swoją wiedzą i doświadczeniem.

Artykuł Lech Majewski, sztuka i kino pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Joanna Kłusek

Sławomir Idziak to niewątpliwie jedna z najciekawszych postaci związanych z kinematografią w Polsce. Jest on operatorem, reżyserem, a także scenarzystą filmowym pochodzenia śląskiego. Można powiedzieć, że artysta wychował się w katowickim zakładzie fotograficznym, gdzie jego dziadek (Józef Holas) był fotografem. Idziak pokierował swoją ścieżkę kariery w stronę Szkoły Filmowej w Łodzi, a w 1969 roku zakończył swoją naukę na Wydziale Operatorskim, uzyskując dyplom.

Debiut Idziaka miał miejsce jeszcze przed ukończeniem nauki, w 1968 roku był odpowiedzialny za zdjęcia przy filmie Teresy Badzian “Wesoła Ludwika”. Operator brał udział przy tworzeniu wielu filmów, jednak w szczególności warto zwrócić uwagę na 1971 roku, gdzie mężczyzna po raz pierwszy był samodzielnym operatorem przy produkcji filmu “Jeszcze słychać śpiew i rżenie koni” wyreżyserowanego przez Mieczysława Waśkowskiego. Pracował również przy takich filmach, jak “Wesele” (1972) Andrzeja Wajdy. Praca Idziaka nie obyła się bez nagród. Za produkcję “Zmęczeni”, która jest trzecią częścią z serii “Odejścia, powroty” Wojciecha Marczewskiego, otrzymał nagrodę za zdjęcia do filmu podczas Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku w 1974 roku.

Jego praca nie tylko obejmuje produkcje polskie, właśnie dlatego, że jego działania zostały zauważone, a także docenione poza granicami państwa. Przełom nastąpił podczas kręcenia “Dekalogu”, gdzie Idziak pracował przy części piątej, zatytułowanej “Krótki film o zabijaniu” (1987). Produkcja zyskała szerokie uznanie za sprawą uzyskania prestiżowej Europejskiej Nagrody Filmowej za najlepszy film. Podczas Festiwalu Filmowego w Cannes również nie obyło się bez nagród. Produkcji przyznano dwa wyróżnienia – Nagroda Jury oraz nagroda FIPRESCI. Od tej pory Idziak miał okazję coraz częściej pracować na planach wychodzących poza granice ojczyzny. W 1991 roku pracował na planie “Podwójne życie Weroniki” Krzysztofa Kieślowskiego, gdzie Idziak wykorzystał złocistożółte filtry. Był to kolejny nagradzany sukces. Za to w 1993 roku pracował na planie pierwszej części trylogii “Trzy kolory” Krzysztofa Kieślowskiego i Krzysztofa Piesiewicza – “Trzy kolory. Niebieski”. To czym Idziak się wyróżniał to podejście do kolorów, które były dla niego czymś więcej, niż częścią estetyczną filmu.

W 2001 roku film “Helikopter w ogniu” wyreżyserowany przez Ridleya Scotta był przełomem, czymś całkowicie odmiennym od wcześniejszej twórczości Idziaka, jako że odbywała się w znacznie cięższych warunkach. Jak się okazało, ciężka praca operatora została doceniona, poprzez nominację do prestiżowej nagrody Oscara oraz BAFA. W 2004 roku pracował przy filmie “Król Artur” Antoine Fuqua. W 2007 przy piątej części serii Harry Potter, zatytułowanej “Harry Potter i Zakon Feniksa” Davida Yatesa. Choć jego dalsza kariera w głównej mierze opierała się na nauczaniu, to dalej brał udział w realizacji filmów. W 2011 był częścią produkcji “Bitwy Warszawskiej 1920” Jerzego Hoffmana. Za to w 2012 W “Der Vermissung der Welt”. A ostatnim filmem w jakim brał udział była “Opowieść o miłości i mroku” (2015), który był reżyserskim debiutem Natalie Portman.

Artykuł Sławomir Idziak – od Katowic, aż po Hollywood pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Marek Trzepizur

Kazimierz Kutz to jedna z najbardziej wyrazistych postaci polskiego kina i teatru, ceniony reżyser, scenarzysta, pisarz i polityk. Urodzony 16 lutego 1929 roku w Szopienicach, obecnie dzielnicy Katowic, przez całe życie pozostawał głęboko związany z Górnym Śląskiem, co wyraźnie odzwierciedlało się w jego twórczości. Jego filmy, pełne autentyczności i lokalnego kolorytu, często poruszały tematykę śląską, ukazując życie i problemy mieszkańców regionu. „Sól ziemi czarnej”, „Perła w koronie” czy „Paciorki jednego różańca” to tylko niektóre z jego dzieł, które stały się klasykami polskiego kina. Kutz był również aktywnym politykiem, pełniąc funkcję senatora i angażując się w sprawy społeczne i kulturowe. Jego bogata twórczość oraz nieoceniony wkład w polską kinematografię i kulturę czynią go jedną z najważniejszych postaci w historii polskiego filmu.

Młodość podczas II wojny światowej i jej skutki

Podczas okupacji Kazimierz Kutz przeżył wiele bolesnych doświadczeń, w tym śmierć swojego kilkuletniego kuzyna oraz widok Żydówki transportowanej do Auschwitz- Birkenau. Jego najstarszy brat, Henryk, został przymusowo zwerbowany na front wschodni. Kutz był również świadkiem gwałtu na swojej koleżance z Szopienic, dokonanego przez radzieckich żołnierzy wkraczających na Śląsk w 1945 roku. Ojciec Kutza ledwo przeżył egzekucję przeprowadzoną przez Niemców. Aby przetrwać te trudne czasy, Kazimierz Kutz czytał książki Tadeusza Boya-Żeleńskiego, Lwa Tołstoja i Stendhala, z których największe wrażenie wywarła na nim powieść „Czerwone i czarne” tego ostatniego. W 1944 roku został wysłany na przymusowe prace do Bolesławic, gdzie zajmował się ogrodnictwem. W miarę upływu czasu tracił wiarę, co było wynikiem zarówno doświadczeń w stalinowskiej szkole, jak i wpływu brata Henryka, u którego po wojnie zdiagnozowano schizofrenię i który nie widział w świecie obecności Boga.

Początki

Kazimierz Kutz ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki w Mysłowicach. Był aktywnym członkiem organizacji młodzieżowych, takich jak Związek Harcerstwa Polskiego oraz Organizacja Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (OM TUR). W 1949 roku rozpoczął studia w łódzkiej szkole filmowej. Jeszcze przed ich zakończeniem pracował jako asystent przy katedrze literatury prowadzonej przez Reginę Dreyer oraz dramaturgii filmowej u Aleksandra Jackiewicza. Studia ukończył w 1954 roku, a w tym samym roku rozpoczął pracę w kinematografii jako asystent Andrzeja Wajdy przy realizacji filmu „Pokolenie”. Następnie Kazimierz Kutz pełnił rolę drugiego reżysera przy filmie „Kanał” (1956) oraz występował jako aktor, a grał rolę „powstańca w kanale „. Jego samodzielny debiut reżyserski to „Krzyż Walecznych” (1958), za który otrzymał nagrodę Syrenki Warszawska. Był to pełnometrażowy film fabularny złożony z trzech nowel osadzonych w realiach wojennych lub tuż powojennych. Film ten stał się jednym z kluczowych osiągnięć Polskiej Szkoły Filmowej.

Twórczość w latach sześćdziesiątych

Kazimierz Kutz nakręcił film „Nikt nie woła” w 1960 roku, który miał być kontrastem do „Popiołu i diamentu” Andrzeja Wajdy. Opowiadał on liryczną historię byłego żołnierza AK, który był ścigany przez swoich towarzyszy z podziemia za to, że nie zabił komunisty. Film, pozbawiony tradycyjnej akcji, opierał się na fragmentarycznej fabule wzbogaconej malowniczymi ujęciami. Jednakże, „Nikt nie woła” spotkał się z cenzurą (wycięto scenę miłosną) i został źle przyjęty przez krytyków. Scenarzysta odciął się od dzieła, a Kutz spotkał się z ostrą krytyką w prasie. Dzięki wsparciu Tadeusza Konwickiego, Jerzego Kawalerowicza oraz ministra kultury Tadeusza Zaorskiego, nie stracił prawa do pracy w zawodzie. Aby zyskać uznanie, Kutz nakręcił „Ludzie z pociągu” (1961) na podstawie opowiadania Mariana Brandysa. Ten realistyczny film, opowiadający o grupie ludzi czekających na pociąg, których spokój zakłóca niemiecka obława, został dobrze przyjęty dzięki dynamicznej inscenizacji i zdobył Srebrny Żagiel na Festiwalu Filmowym w Locarno. Jednak jego kolejny film, „Tarpany” (1962), ironiczna opowieść o starcu próbującym odtworzyć populację dzikich koni, nie odniósł sukcesu. „Milczenie” (1963), film na podstawie powieści Jerzego Szczygła o proboszczu oskarżającym grupę chłopców o zamach na jego życie, wywołał mieszane reakcje: prasa lewicowa przyjęła go dobrze, natomiast środowiska katolickie były oburzone. W 1964 roku Kutz zrealizował film „Upał”, który spotkał się z mieszanym odbiorem. Jego następny film, adaptacja reportażu Krzysztofa Kąkolewskiego „Ktokolwiek wie…” (1966), nie przypadł do gustu krytykom. „Skok” (1967), historia o napadzie na bank dokonanym przez młodych ludzi z państwowego gospodarstwa rolnego, został zatrzymany przez cenzurę i przez dwa lata nie mógł być wyświetlany.

Tryptyk śląski

Definitywnie najważniejszymi dziełami w życiu Kazimierza Kutza można wskazać tzw. “tryptyk śląski”. W skład tryptyki wchodzą oto takie filmy: Sól ziemi czarnej” (1969), „Perła w koronie” (1971) i „Paciorki jednego różańca” (1979). Tryptyk śląski Kazimierza Kutza otwiera film o pierwszym, nieudanym powstaniu śląskim z 1920 roku, skupiający się na losach siedmiu braci Basistów walczących w jednym oddziale. Kutz unikał polityki i romantycznej egzaltacji, przedstawiając górnośląską rzeczywistość w strukturze mitu. Druga część tryptyku, „Perły w koronie”, rozgrywa się w latach trzydziestych i opowiada o strajku w kopalni, mającym na celu powstrzymanie niemieckiego właściciela przed jej zamknięciem. Górnicy walczą nie tylko o pracę, ale i o godność. Kutz ukazuje życie rodzinne Jasia, jego żony i synów, podkreślając trud pracy i śląski etos. W „Paciorkach jednego różańca” z 1979 roku akcja toczy się w latach siedemdziesiątych. Film, z udziałem śląskich amatorów, przedstawia emerytowanego górnika Karola Habrykę, który nie chce przenieść się do nowych mieszkań. Jego śmierć po przeprowadzce symbolizuje koniec dawnej historii i tradycji Górnego Śląska. Kutz w swoich śląskich filmach ukazywał człowieka jako część zbiorowości, gdzie indywidualne losy wpływają na wspólne życie i wartości. Dzięki tej serii filmów zdobył liczne nagrody, w tym trzy razy Złote Grono oraz nagrodę Don Kichota.

Twórczość po 1989 roku

W latach 1989–1991 Kazimierz Kutz był dyrektorem TVP Kraków, skąd został zwolniony po kontrowersjach związanych z telewizyjnym spektaklem „Do piachu”. Kutz porównywał swoją sytuację do nowoczesnych „volkslist”, przypominających czasy komunizmu. Planowany film o pacyfikacji kopalni „Wujek” („Śmierć jak kromka chleba”, 1994) napotkał trudności finansowe i tragiczne incydenty, a choć spotkał się z pozytywnymi recenzjami w kręgach kościelnych, nie przyciągnął widzów. Kolejny film, „Straszny sen Dzidziusia Górkiewicza” (1993), również nie odniósł sukcesu. Powodzenie przyniósł telewizyjny film „Zawrócony” (1994), który zdobył Złote Lwy i nagrodę FIPRESCI. Andrzej Wajda uznał go za najlepszy film o wolnej Polsce. Ostatnim pełnometrażowym filmem Kutza był „Pułkownik Kwiatkowski” (1995), komedia osadzona w stalinowskiej Polsce, pozytywnie oceniona za współczesny język i humor. Kutz planował adaptację powieści Jarosława Iwaszkiewicza „Sława i chwała”, ale ostatecznie powstał tylko serial telewizyjny, który zdobył pozytywne recenzje po emisji w 1997 roku.

Pozostała twórczość

Kazimierz Kutz, oprócz pracy nad filmami, z powodzeniem działał również jako reżyser teatralny. Wśród jego znaczących realizacji scenicznych można wymienić „Śmierć gubernatora” Leona Kruczkowskiego w Teatrze Rozmaitości we Wrocławiu (1961) oraz „Billy Kłamca” Willisa Halla i Keitha Waterhouse’a w Teatrze Komedia w Warszawie (1964). Od 1965 roku Kutz był także związany z teatrem telewizji, gdzie reżyserował takie spektakle jak „Urlop zdrowotny” i „Stary portfel” na podstawie tekstów Stanisława Bieniasza (1980) oraz „Wygnańcy” Jamesa Joyce’a (1988). Kutz był również pisarzem, choć na literackiej scenie zadebiutował stosunkowo późno. W 2010 roku, tuż przed swoimi osiemdziesiątymi pierwszymi urodzinami, wydał swoją pierwszą powieść „Piąta strona świata”, nad którą pracował przez 15 lat. Za to dzieło Kutz został w 2011 roku nominowany do Nagrody Literackiej Gdynia w kategorii proza.

Działalność społeczna i polityka

Kazimierz Kutz aktywnie wspierał lokalne inicjatywy kulturalne. Był współtwórcą konkursu gwary „Po naszymu, czyli po śląsku”, angażował się w organizację Festiwalu Teatralnego Młodych Reżyserów „Interpretacje” oraz wspierał Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk”. Pracował również z Śląskim Teatrem Tańca w Bytomiu i Fabryką Stowarzyszenie Filmowców – Silesia, którą postrzegał jako kontynuację Zespołu Filmowego „Silesia”. Był patronem katowickiego Festiwalu Filmów Kultowych, przewodniczył Kongresowi Kultury na Górnym Śląsku i kierował komitetem budowy Muzeum Śląskiego. Kazimierz Kutz rozpoczął karierę polityczną w 1997 roku, startując do Senatu z listy Unii Wolności i wspierając kampanię Leszka Balcerowicza na Śląsku. W ówczesnym województwie katowickim zdobył około 500,000 głosów, najwięcej w regionie. W Senacie zajął się sprawami Komisji Spraw Emigracji i Polaków za Granicą oraz Komisji Nauki i Edukacji, promując reformy w szkolnictwie i zwiększenie finansowania uczelni wyższych, wierząc, że wykształcenie młodzieży jest kluczowe dla rozwoju Polski. Jako senator IV kadencji skutecznie reprezentował Śląsk, często wygłaszając niekonwencjonalne opinie podczas uchwalania budżetu. Walczył o integralność województwa śląskiego i bronił lokatorów mieszkań przyzakładowych przed wywłaszczeniem.

Podsumowanie

Kazimierz Kutz to niewątpliwie wybitna postać i twórca. Jego filmy, naznaczone realizmem, goryczą i społecznym sprzeciwem, przez dekady przyciągały polską publiczność i krytyków. Kutz pozostał wierny swojemu bezkompromisowemu stylowi przez całą swoją karierę, nie obawiając się podejmować nawet najbardziej kontrowersyjnych tematów. Dzięki, zasługom, twórczości i innymi dokonaniami, zwyciężył w plebiscycie „Gazety Wyborczej” na najwybitniejszego żyjącego Ślązaka.

Artykuł Kazimierz Kutz (1929 – 2018) pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Oliwia Zaremba

W polskim świecie aktorskim nie brakuje wybitnych talentów, które zdobywają serca widzów i zdumiewają swoją wszechstronnością. Jedną z tych wyjątkowych osób jest Magdalena Cielecka, aktorka o niezwykłym talencie i charyzmie, która na stałe wpisała się w historię rodzimej kinematografii i teatru. Jak sama mówi – wychowała się niedaleko Śląska, właśnie na Śląsku zakochała się w teatrze i to na nim stawiała swoje pierwsze aktorskie kroki. Jeśli jesteście ciekawi sylwetki i historii Magdaleny Cieleckiej to zapraszam was do zapoznania się z treścią tego artykułu, którą znajdziecie poniżej!

Wczesne lata i początki kariery aktorskiej

Magdalena Cielecka urodziła się 20 lutego 1972 roku w Myszkowie w województwie śląskim. Swoje dzieciństwo spędziła w Żarkach-Letnisku znajdującym się w powiecie myszkowskim. Już od najmłodszych lat zdradzała swoje artystyczne zainteresowania oraz naturalny dar do aktorstwa. Teatrem zainteresowała się głównie dzięki swojej polonistce w czasie nauki w VII Liceum Ogólnokształcącym im. Mikołaja Kopernika w Częstochowie. Uczęszczała wówczas do klasy biologiczno-chemicznej. Do egzaminów wstępnych do szkoły aktorskiej przygotowywał ją sam Marek Ślosarski – wybitny częstochowski aktor. Od samego początku otoczenie Magdaleny Cieleckiej, w tym jej wykładowcy, dostrzegli u niej niesamowity talent aktorski. Na wspomnianych wcześniej egzaminach wstępnych komisja była pod wrażeniem jej niezwykłych umiejętności. Marta Stebnicka – jedna z najlepszych i najwybitniejszych nauczycielek aktorstwa powiedziała wówczas: „Nie ma co jej egzaminować, to urodzona aktorka”.

W 1995 roku ukończyła studia na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie. Swoje pierwsze kroki w zawodzie aktorskim Cielecka stawiała na deskach teatralnych. Jej debiut na scenie miał miejsce w 1992 roku, kiedy to zagrała rolę dziecka w przedstawieniu „Ich Czworo” w Starym Teatrze w Krakowie. Szybko zdobyła uznanie widzów i krytyków, imponując nie tylko naturalnością gry, ale także głębokim wniknięciem w psychologię granych przez siebie postaci. Na wielkim ekranie zadebiutowała za to kilka lat później – w 1995 roku w filmie „Pokuszenie”. Za swoją pierwszoplanową rolę w tym filmie otrzymała nagrodę na XX Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni w kategorii „Najlepsza rola kobieca”. Otrzymała wówczas również nagrody na festiwalach w Genewie i Tokio. W 2000 roku zagrała w komedii romantycznej pt. „Zakochani”, w której rola przyniosła jej ogromną popularność. O pojawieniu się nowej gwiazdy, niezwykłego talentu i prawdziwego diamentu na polskiej scenie aktorskiej bardzo szybko zaczęli pisać absolutnie wszyscy!

Ulubienica reżyserów

Jednym z największych atutów Magdaleny Cieleckiej jako aktorki jest jej zdolność do wcielania się w różnorodne postaci. Nie ma ona żadnych, nawet najmniejszych problemów z zagraniem w filmie z dosłownie każdej kategorii. Od wrażliwych dramatów po pełne energii komedie, Cielecka bez trudu przekonuje swoją wszechstronnością i elastycznością aktorską. Jej talent w połączeniu z ciężką pracą i determinacją pozwolił jej na odniesienie sukcesu zarówno na scenie teatralnej, jak i w kinie czy telewizji. Reżyserzy kochają pracować z Magdaleną Cielecką. Podkreślają jej niezwykłą zdolność do transformacji oraz cenią za ogromną pracowitość, odwagę, wyrazistą osobowość i brak oporów przed podejmowaniem artystycznego ryzyka zarówno na scenie, jak i przed kamerami.

Ważnym etapem w karierze Cieleckiej było pojawienie się na ekranie kinowym. Jej kreacje w filmach takich jak „Katyń” czy „Amok” przyniosły jej uznanie krytyków oraz nagrody branżowe. To właśnie za swoją rolę w tym drugim filmie w 2000 roku otrzymała nominację do „Orła”, czyli Polskiej Nagrody Filmowej dla najlepszej aktorki roku 1999. Aktorka nie unika trudnych ról i często podejmuje wyzwania, które pozwalają jej eksplorować różne aspekty ludzkiej natury.

Teatr jako jej drugi dom

Mimo sukcesów w świecie kina, Magdalena Cielecka pozostała wierna teatrowi – miejscu, które od zawsze określa jako swój drugi dom. Jej występy na scenach teatralnych są zawsze wyjątkowe i pełne pasji. Aktorka zdążyła zagrać w wielu znaczących produkcjach teatralnych, nierzadko wcielając się w role wymagające zarówno fizycznego zaangażowania, jak i głębokiej empatii. W 2001 roku opuściła Stary Teatr w Krakowie na rzecz Teatru Rozmaitości w Warszawie, w którym występowała do 2008 roku, a od 2009 roku aż do dziś pozostaje aktorką Nowego Teatru w Warszawie. Wielokrotnie podkreślała swoją miłość do teatru, którą można poznać po jej nieprawdopodobnych kreacjach w rolach, w które ma okazję i przyjemność się wcielać.
Jej wkład w polską scenę teatralną nie ogranicza się jednak jedynie do roli aktorki. Cielecka angażuje się także w działania społeczne i kulturalne, wspierając młodych twórców oraz promując sztukę i kulturę w społeczeństwie w całej Polsce.

Wnioski

Magdalena Cielecka to postać niezwykła, która zdolnościami aktorskimi i charyzmą podbiła serca polskich widzów. Jej wszechstronność, odwaga w podejmowaniu trudnych ról oraz oddanie sztuce czynią z niej jedną z najważniejszych postaci na współczesnej polskiej scenie aktorskiej. Jej wkład w kulturę kraju jest nieoceniony, a jej obecność na scenie nadal inspiruje zarówno młodych adeptów aktorstwa, jak i doświadczonych twórców. Niech ta wyjątkowa aktorka nadal zachwyca nas swoją grą, prowokując do refleksji i odkrywania nowych obszarów ludzkiej natury poprzez świat sztuki!

Artykuł Magdalena Cielecka pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Michał Sawicki

Studio Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej, czyli historia stolicy polskiej animacji

Bielsko-Biała, urokliwe miasto położone w samym sercu Beskidów, nie jest znane tylko i wyłącznie ze swojego malowniczego krajobrazu i zabytkowej architektury. To także miejsce, które może być dumne z jednego ze swoich najcenniejszych skarbów kulturowych, którym bez wątpienia można nazwać Studio Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej! To miejsce, które na zawsze zapisało się na kartach historii polskiej animacji i do dziś cieszy się sporym uznaniem zarówno w kraju, jak i poza jego granicami.

Jak to wszystko się zaczęło?

Historia Studia Filmów Rysunkowych sięga roku 1947, kiedy to zostało założone eksperymentalne wówczas Studio Filmów Rysunkowych z siedzibą w Katowicach. Studio działało jako odnoga redakcji „Trybuny Robotniczej”. Kierownictwo nad nim objął plastyk Zdzisław Lachur, jednak jednymi ze współzałożycieli byli również m.in. wybitny polski animator i reżyser Władysław Nehrebecki, pionier polskiej animacji Leszek Lorek oraz Alfred Ledwig. W tamtych czasach polska animacja dopiero się rozwijała, a studio odegrało kluczową rolę w jej kształtowaniu, przyczyniając się do powstania wielu kultowych animacji i bajek, które zdobyły uznanie i sympatię widzów na całym świecie.

Pierwszym zrealizowanym w Studiu filmem była czarno-biała produkcja pt. „Czy to był sen?”, nad którą prace zakończyły się w 1948 roku. Był to film nawiązujący bezpośrednio do koszmaru zakończonej 3 lata wstecz II wojny światowej. W tym samym roku filmowcy podpisali umowę z Przedsiębiorstwem Państwowym Film Polski, dzięki czemu powstało samodzielne Robotnicze Studio Filmów Rysunkowych. Za pieniądze otrzymane z podpisanego kontraktu siedziba studia przenosi się do Wisły, aby kilka miesięcy później tego samego roku (w listopadzie) na dobre zadomowić się w Bielsku-Białej. Dzięki władzom miasta zespół otrzymuje do dyspozycji kilka pomieszczeń w budynku przy ulicy Mickiewicza. Co ciekawe, na samym początku swojej działalności w Katowicach Studio również miało swoją siedzibę przy ulicy Mickiewicza.

Kamień milowy w historii Studia Filmów Rysunkowych

W 1950 roku zespół opuścił jeden ze współzałożycieli Studia – Władysław Nehrebecki, który nieco później odegra kluczową rolę w historii SFR. Władysław wyjeżdża do Łodzi, gdzie pod zwierzchnictwem Wytwórni Filmów Fabularnych organizuje Łódzki Oddział Filmu Rysunkowego. W 1952 roku dotychczasowy zespół działający w Bielsku-Białej zostaje rozwiązany, a dzięki staraniom właśnie Władysława Nehrebeckiego wszyscy pracownicy studia otrzymują etaty w Wytwórni Filmów Fabularnych w Łodzi, tworząc Oddział Filmu Rysunkowego z siedzibą w Bielsku-Białej. Filmowcy otrzymują lokal przy ulicy Cieszyńskiej 24, który po dziś dzień pełni oficjalną siedzibę Studia Filmów Rysunkowych. Filmowcy otrzymują również niezbędny sprzęt filmowy i rozpoczynają prace nad pierwszymi kolorowymi produkcjami. Do roku 1955 w Studiu Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej powstało 21 poważnych i „dorosłych” produkcji. Największych echem odbiła się jednak tylko jedna z nich. Mowa o powstałym w 1953 roku „Koziołeczku”, który jako pierwsza polska animacja otrzymał międzynarodową nagrodę.

1 stycznia 1956 roku Studio rozpoczęło swoją działalność jako oficjalne Studio Filmów Rysunkowych powstałe na mocy zarządzenia nr 82 Prezesa Centralnego Urzędu Kinematografii z dnia 3 sierpnia 1955 r. w sprawie utworzenia „Studia Filmów Rysunkowych”. Z dniem 1 grudnia 1961 roku dyrektorem SFR w Bielsku-Białej zostaje nie kto inny, jak sam Władysław Nehrebecki.

Era telewizji w Polsce

Wraz z nadejściem w Polsce ery telewizji Studio Filmów Rysunkowych nieco zmieniło podejście do swojej działalności. Nie da się ukryć, że to właśnie dlatego Studio zyskało tak ogromną popularność. Zdobyło ją głównie dzięki tworzeniu animacji lalkowych oraz filmów dla dzieci. Bez wątpienia każdy doskonale zna najpopularniejsze na całym świecie produkcje SFR, takie jak „Bolek i Lolek” czy „Reksio”. Pierwszy z tych dwóch tytułów powstał w 1963 roku, a filmy z udziałem dwójki braci wzorowanych na synach Władysława Nehrebeckiego były realizowane aż przez 23 lata! Nic więc dziwnego, że tytułowi bohaterowie stali się jednymi z prawdziwych i największych symboli Bielska-Białej. Podobnie jak w przypadku „Reksia”, którego przygody również realizowane były przez 23 lata. Pierwszy film z udziałem tego uroczego psiaka powstał w 1967 roku. Dzieci i dorośli na całym świecie pokochali Reksia, który wraz z Bolkiem i Lolkiem zapisał się na kartach historii polskiej animacji naprawdę złotymi zgłoskami.

Komercjalizacja państwowej instytucji filmowej

W kwietniu 2011 roku Studio Filmów Rysunkowych zostało przekształcone na spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, a w 2015 roku w państwową instytucję kultury – właśnie taką decyzję odnośnie bielskiego studia podjął ówczesny Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dziś dzięki wsparciu i pomocy ministerstwa SFR realizuje nową inwestycję jaką jest Interaktywne Centrum Bajki i Animacji.

Stolica polskiej animacji

Studio Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej to duma polskiej animacji i kultury filmowej. Jego bogata historia, kreatywna działalność oraz zaangażowanie w rozwijanie nowych talentów i projektów sprawiają, że SFR jest miejscem, które zasługuje na uwagę i wsparcie zarówno ze strony społeczności lokalnej, jak i szerokiej publiczności. To przestrzeń, w której powstająca i stale rozwijająca się sztuka animacji, zachwyca nas od wielu, wielu lat – z pokolenia na pokolenie. Nie bez powodu Bielsko-Biała nazywane jest więc dziś stolicą polskiej animacji!

Artykuł Studio Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.