Justyna Lomania

Śląsk to region ludzi o twardych charakterach, a Beata Maksymow-Wendt była tego najdoskonalszym ucieleśnieniem. Urodzona 27 lipca 1967 roku w Czeladzi, stała się ikoną nie tylko jastrzębskiego sportu, ale i światowego judo. Mierzyła ona 180 cm wzrostu i ważyła ponad 120 kg, co przyniosło jej czuły przydomek „Kruszyna”. Na macie była niepowstrzymaną siłą, która jako pierwsza Polka w historii wywalczyła medal mistrzostw świata w tej dyscyplinie.

Początki jastrzębskiej legendy

Jej sportowa droga rozpoczęła się w wieku 15 lat w klubie GKS Jastrzębie, z którym była związana do 1990 roku. To właśnie tam, w sercu górniczego regionu, kształtowała się jej niezłomna wola walki. Ze względu na brak odpowiednich partnerek sparingowych w swojej kategorii wagowej, Maksymow często trenowała z mężczyznami. Ta konieczność stała się jej atutem. Sprawność w sportach walki opiera się na predyspozycjach, które Beata rozwinęła do perfekcji, stawiając czoła silniejszym fizycznie przeciwnikom. W swojej karierze reprezentowała również barwy KS Koka Jastrzębie, Błękitnych Kielce oraz AZS Wrocław, ale to z Jastrzębiem pozostała związana na zawsze.

Kolekcjonerka złota

Dorobek medalowy Beaty Maksymow-Wendt jest imponujący i plasuje ją w ścisłej czołówce polskiego sportu. W ciągu swojej kariery zdobyła łącznie 18 medali mistrzostw świata i Europy. Dwukrotnie stawała na najwyższym stopniu podium mistrzostw świata – w 1993 roku w Hamilton (kategoria open) oraz w 1999 roku w Birmingham (kategoria powyżej 78 kg). Do tego dorzuciła trzy brązowe krążki światowego czempionatu (1989, 1991, 1997). Na kontynencie europejskim była niemal bezkonkurencyjna, zdobywając trzy złote medale mistrzostw Europy (1986, 1991, 1997) oraz liczne medale srebrne i brązowe. Na krajowym podwórku jej dominacja była absolutna – wywalczyła od 21 do nawet 24 tytułów mistrzyni Polski, w zależności od sposobu klasyfikacji kategorii wagowych i open. Była trzykrotną olimpijką (Barcelona 1992, Atlanta 1996, Sydney 2000), dwukrotnie ocierając się o podium i zajmując prestiżowe, choć bolesne dla sportowca piąte miejsca. Jej sukcesy miały również wymiar socjologiczny – jako zawodniczka o „nienormatywnym” ciele stała się bohaterką narodową, sprawiając, że w obliczu sukcesu dla Polski kwestie płci i wizerunku schodziły na dalszy plan.

Służba w mundurze i szacunek za kratami

Po zakończeniu profesjonalnej kariery w 2001 roku, Beata Maksymow-Wendt nie odeszła na sportową emeryturę w tradycyjnym znaczeniu. Podjęła pracę jako wychowawca w Zakładzie Karnym w Jastrzębiu-Zdroju. W stopniu kapitana Służby Więziennej budziła powszechny szacunek – zarówno wśród współpracowników, jak i osadzonych, dla których była wzorem sprawiedliwości i siły charakteru.

Jej życie prywatne było silnie związane z mundurem. W 2006 roku poślubiła Dariusza Wendta, cenionego policjanta i „Dzielnicowego Roku” 2017. Rok później na świat przyszła ich córka, Hanna. Rodzina Wendtów była znana ze swojej skromności i ogromnego zaangażowania w pomoc innym, m.in. poprzez licytacje charytatywne sportowych pamiątek Beaty.

Ostatnia walka Kruszyny

W ostatnich latach życia los wystawił mistrzynię na najcięższą próbę. Wyczynowy sport pozostawił po sobie dramatyczny ślad w postaci zmiażdżonych czterech kręgów kręgosłupa. Beacie, która całe życie była w ruchu, groził całkowity paraliż. Gdy świat obiegła informacja, że mistrzyni potrzebuje kosztownej operacji i rehabilitacji, środowisko sportowe, policyjne oraz więzienne zjednoczyło się w wielkiej zbiórce pod hasłem „Na ratunek Beacie Maksymow”.

Niestety, mimo podjętej walki, Beata Maksymow-Wendt zmarła 9 czerwca 2024 roku w wieku zaledwie 56 lat. Jej odejście poruszyło całą Polskę, a szczególnie mieszkańców Śląska, dla których była symbolem dumy i wytrwałości. Spoczęła na cmentarzu w Starej Kiszewie. Pozostawiła po sobie dziedzictwo wielkiej mistrzyni, która udowodniła, że prawdziwa siła nie leży w mięśniach, ale w niezłomnym duchu, który pozwala z godnością znosić zarówno triumfy, jak i najcięższe życiowe porażki.

Artykuł Beata Maksymow-Wendt: Kruszyna (1967 – 2024) pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Artykuł na temat śląskiej wersji Gothic pojawi się wkrótce.

Artykuł Gothic po śląsku pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Nina Kubanek

Znana ludziom ze swojej życzliwości i bezbronności. Choć nie każdy akceptował jej osobowość i humor, byli też tacy którzy widzieli w niej promyk słońca w ciemny dzień. Nie ma osoby z Bytomia, która nie wiedziałaby kim jest Smerfetka.

Grażyna Wołowiec – kobieta, która zasłynęła w Bytomiu swoim zaraźliwym uśmiechem i pozytywną energię. Podczas spacerów po mieście niegroźnie pomachiwała rękami, witała się z każdym napotkanym kotem, psem czy wiewiórką. Niemal zawsze trzymała w dłoni małe maskotki, które traktowała jak swoich przyjaciół, podchodziła do nich z miłością i czułością. Właśnie w taki sposób powstała jej ksywka – smerfetka, bo często chodząc po mieście trzymała maskotkę smerfetki i śpiewała piosenki z bajki “Smerfy”.

Pani Grażyna wychowała się w domu dziecka w Tychach oraz borykała się z lekką niepełnosprawnością – z tego powodu otrzymała rentę inwalidzką. Była samotna, więc przyjacielskiej ręki szukała w maskotkach. Podejmowała się kilku prac, jednak w żadnej nie pozostała na długo, ze względu na swoją niepełnosprawność – przez co żyła na niskim poziomie. Po opłaceniu wszystkich rachunków, na życie pozostawało jej kilkaset złotych – brakowało jej pieniędzy na zaspokojenie podstawowych ludzkich potrzeb – na przykład ogrzewania w mieszkaniu. Wspomniała kiedyś, że śpi w rękawiczkach i grubym swetrze. Czasem pozwalała sobie na małą przekąskę w postaci jednego owocu – choćby banana, bo na więcej nie było ją stać.

Niestety, nie każdy podchodził do niej z równym entuzjazmem. Byli tacy co chowali głowę na jej widok, urywali kontakt wzrokowy lub przechodzili na druga stronę ulicy. Jej odmienność sprawiała, że niektórzy byli bezwzględni i stosowali wobec niej agresję – rzucali w nią kamieniami czy obrażali – przez co była zmuszona uciekać.

Na całe szczęście znaleźli się również tacy, którzy podeszli do niej z empatią, i próbowali pomóc. Między innymi w Bytomskiej lodziarni “u Fiołków” ustawiono puszkę do której ludzie mogli wrzucać pieniądze na pomoc Smerfetce. Dzięki tym pieniądzom mogła pozwolić sobie na ciepły obiad. Dodatkowo jeden z mieszkańców Bytomia zorganizował zbiórkę na portalu społecznościowym dla Pani Grażyny.

Mimo, że w życiu miała ciężko to zawsze patrzyła pozytywnie na świat, z troską, uśmiechem i zaufaniem podchodziła do ludzi. Zmarła w nocy z 30 na 31 stycznia 2023 roku. Jej śmierć zalała smutkiem mieszkańców Bytomia, kilka miesięcy później powstał ogromny mural upamiętniający Smerfetkę. Znajduje się on na ulicy Piłsudskiego 34-38. Nikt nie wie co tak naprawdę kryło się w głowie pani Grażyny. Czy rzeczywiście zawsze była taka wesoła? Czy gdy pozostawała sama to w głębi duszy cierpiała? Tego już się nigdy nie dowiemy jednak wiemy, że pozostawiła po sobie ogromną pustkę w wielu sercach Bytomian, którzy będą ją zawsze miło wspominać.

Artykuł Smerfetka z Bytomia pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Nina Kubanek

W samym centrum Bytomia – przy wejściu na ulicę Dworcową stoi pomnik, który przyciąga turystów i kryje za sobą niezmiernie ciekawą historię. To nie tylko rzeźba, ale też opowieść o nadziei, która oświetla mrok życia. Dla mieszkańców Bytomia Świetlik stał się symbolem dobra i przewodnictwa.

Rzeźba przedstawia postać mężczyzny w długim płaszczu i cylindrze, z tlącym się cygarem w ustach. Autorem dzieła jest Bogumił Burzyński, a pomnik został odsłonięty 25 września 2004 roku. Wykonano go z brązu, a charakterystyczny element – żar cygara – został wykonany w sposób, który sprawia wrażenie, jakby naprawdę się tlił. Mimo że jego sylwetka wydaje się tajemnicza i mroczna, to ma w sobie coś przyjaznego – Świetlik strzeże miasta i jego mieszkańców.

Z pomnikiem wiąże się legenda, która od lat krąży w Bytomiu. Według legendy, dawno temu, w ciemną noc, kobieta z córką wracały z wesela przez las w dzielnicy Bytomia – Miechowicach. Droga była niebezpieczna, a ciemność mroczna i tajemnicza – w szczególności dla dwóch młodych kobiet. Nagle przed nimi pojawił się mężczyzna w czarnym, długim płaszczu i cylindrze. W ustach trzymał tlące się cygaro, którego żar rozświetlał drogę. Tajemniczy nieznajomy – nic nie mówiąc – wskazał im ścieżkę, prowadzącą aż do ich domu. Kiedy kobiety odwróciły się, by mu podziękować – postać zniknęła bez śladu. Od tamtej pory mówi się, że Świetlik to dobry duch Bytomia, który pojawia się w ciemności, by pomagać zagubionym odnaleźć swoją drogę.

Dziś pomnik Świetlika to miejscowa atrakcja turystyczna. Niektórzy mówią, że jeśli potrzyma się Świetlika za rękę lub za cygaro i pomyśli życzenie, może ono się spełnić – zwłaszcza wtedy, gdy ktoś czuję się w życiu zagubiony i szuka “światła w tunelu”.

Artykuł Pomnik Świetlika w Bytomiu pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Joanna Kłusek

Michał “Joka” Marten odegrał dużą rolę w historii polskiej scenie hip hopowej. Pochodzący z Katowic artysta głównie jest kojarzony z działalnością w Kalibrze 44, w której skład wchodzili również AbradAb (Marcin Marten) i Magik (Piotr Łuszcz) – choć w formacji również znajdowali się: Michał Baj (Eprom), Sebastian Filiks (DJ Feel-X), Rafał Łuszczyk (Jajonasz) oraz Rafał Wywiół (Gano).

To właśnie w 1996 roku pojawił się ich pierwszy album studyjny – “Księga Tajemnicza. Prolog”, który niewątpliwie odniósł sukces. Na płycie można odnaleźć tak legendarny utwór jak “Plus i Minus”. Trio otrzymało dwie nominacje do Fryderyków. Za “Fonograficzny debiut roku” i “Album roku: muzyka alternatywna”. Rozpoznawalność grupy szła w górę, doprowadzając również do występów z Kazikiem. W 1998 roku wydali swój drugi album, zatytułowany “W 63 minuty dookoła świata”. Różnił się od ich wcześniejszej twórczości, jednak również zdobył uznanie wśród odbiorców.

Po wydaniu drugiej płyty Magik odszedł, zakładając inny projekt – Paktofonika, wtedy też skład zespołu uległ zmianie. W 2000 roku Joka i AbradAb wydali trzecią płytę, o tytule “3:44”. Za owy album otrzymali nagrodę Fryderyka w kategorii “Album roku – rap/hip-hop”. Twórczość Kalibra 44 tymczasowo zaprze stała działalność. W tym czasie Michał Marten skupił się na swoim życiu prywatnym.

Mimo, że Joka i AbradAb co jakiś czas występowali na scenie, to nie uznawano ich za reaktywacje. Joka pojawił się płytach swojego brata, AbradaBa – w 2005 roku na albumie “Emisja Spalin”, a w 2012 roku na “ExtraVertik”. Na przestrzeni lat Michał Marten pojawiał się w utworach innych artystów. Natomiast rok później, czyli w 2013 roku Kaliber 44 oficjalnie powrócił, a ich pierwszy występ miał miejsce na Open’erze. Za to w 2016 roku pojawiła się czwarta, a także ostatnia płyta formacji – “Ułamek tarcia”.

Joka odszedł w wieku 47 lat. Miało to miejsce 1 maja 2025 roku. Mężczyzna pozostawił po sobie ponadczasową muzykę, odznaczającą się w historii polskiego hip-hopu. 7 lutego 2026 roku w Katowicach ma odbyć się wydarzenie zatytułowane “Tribute to Joka Kaliber 44”, upamiętniający artystę.

Artykuł Joka – legenda polskiego rapu pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Joanna Kłusek

Lech Majewski to znany reżyser, urodzony w Katowicach. Artysta cechuje się wszechstronnością, nie zamykał się jedynie na produkcje filmowe, teatralne i operowe. Studiował malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a również wydał parę tomików poezji, jak i powieści. Wśród jego dzieł także można odnaleźć rzeźby. W 1973 roku rozpoczął naukę w łódzkiej szkole filmowej na Wydziale Reżyserskim. Podczas nauki wyreżyserował krótkometrażowy film “Grand Hotel” (1975), za która zdobył nagrodę Grand Prix na Międzynarodowym Festiwalu Szkół Filmowych. Mówiąc o jego twórczości kinematograficznej, warto wspomnieć o takich produkcjach jak “Zapowiedź Ciszy” (1978), która powstała u boku Krzysztofa Sowińskiego, za którą otrzymali nominację do nagrody Złotego Lwa. “Rycerz” (1980) również został doceniony nominacją do Złotego Lwa, jednak to właśnie ta produkcja została skomentowana przez Janet Maslin w czasopiśmie New York Times i przez Kevina Thomasa w Los Angeles Times, gdzie oba komentarze odnosiły się pochlebnie wobec filmu.

Jego twórczość zaczęła wychodzić poza granicę Polski, a w 1982 roku w Londynie przygotowywał spektakl “Odyseja”, wyprodukowanej przez Shivaun O’Casey. Tym razem to londyńska prasa pochwaliła sztukę, określając ją potężnym teatrem. Kolejnym miejscem w jego ścieżce kariery były Stany Zjednoczone. W 1986 roku wyreżyserował film “Lot Świerkowej Gęsi”, która była adaptacją jego literackiego debiutu “Kasztanaja”. Premiera produkcji miała miejsce na Festiwalu Filmowym w Cannes.

„Kasztanaja” to opowieść o niemożliwych snach. O naszym dorastaniu, pod koniec lat sześćdziesiątych, w ponurym pejzażu Katowic. Mój przyjaciel ze szkoły podstawowej, którego nazywaliśmy Kasztan, bo miał rude włosy, został górnikiem. I lubił głośno marzyć o tym, żeby przez tydzień pobyć z Brigitte Bardot na Hawajach, leżeć sobie w hamaku i popijać piwo z beczki, pod palmą. Żyliśmy między dymiącymi hałdami, wśród haseł „naród z partią”, a tu, jak gdyby nigdy nic, przedstawiciel klasy robotniczej, po ośmiu godzinach spędzonych pod ziemią, opowiada sny o Brigitte Bardot i Simonie Templarze.Historia ta kilka lat później posłużyła za kanwę mojego pierwszego amerykańskiego filmu Lot Świerkowej Gęsi, gdzie producent Miloša Formana, Michael Hausman, powiedział: „Zamieńmy Katowice na Pittsburgh, a Sopot na Hollywood”.
(Lech Majewski. „Poszukiwanie raju” Notował: Tadeusz Sobolewski, „Kino” 1990 nr 10)

W 1986 roku współpracował z Ronaldem Biggsem, a miejscem ich pracy był Rio de Janeiro. Owocem ich pracy był film “Więzień Rio” (1988), opowiadającym o historii samego Biggsa, który będąc skazanym na 30 lat więzienia za Napad Stulecia w Anglii (1963), zbiega do Brazylii. W 1992 roku przy współpracy z Propaganda Films pracował przy produkcji “Ewangelia według Harry’ego”. Majewski nie ograniczał się jedynie do filmów i teatru, ukazywały się takie publikacje, jak “Szczury Manhattanu” i eseje “Oficjalne Centrum Świata”.

Lech Majewski, w 1993 roku zaczyna pracować przy operze “Ubu Rex” Krzysztofa Pendereckiego. Jego zdolności reżyserskie ponownie spotykają się z uznaniem, o czym świadczy Złota Maska w kategorii najlepszej reżyserii i Złoty Orfeusz podczas Festiwalu Warszawska Jesień. Reżyser w następnych latach pracował przy kolejnych produkcjach filmowych, takich jak “Basquiat”, który uzyskał Nagrodę Specjalną Jury w 1996 roku. Był to kolejny film oparty na jego powieści, który opowiada o losach zbuntowanego nowojorskiego artysty. Nie próżnując pracował przy kolejnym spektaklu, noszącym tytuł “The Black Rider”. Inscenizacja przedstawia niebanalną historię o zakładzie psychiatrycznym, w której ordynator dokonuje próby leczenia pacjentów za pomocą muzyki. Zarówno Majewski, jak i Janusz Kapusta (odpowiedzialny za scenografię i kostiumy) spotkali się z pochlebnym odbiorem, co w szczególności widać po recenzjach. Natomiast w teatrze Heilbronn została odznaczona nagrodą Kilianpreis za najlepszą reżyserię w sezonie 1995/1996.

„Reżyser Lech Majewski i jego scenograf Janusz Kapusta stworzyli spektakl, który znacznie przewyższył pod każdym względem radosną wersję Boba Wilsona. Dwóch Polaków, którym po premierze bez wahania nadano tytuły „geniuszy”, stworzyło niesamowicie gęstą inscenizację, działającą na kilku symbolicznych poziomach, która porywa niczym podróż w otchłań.”
(A. Reinhardt, Rundblic).

W 1996 kończy swoją książkę “Pielgrzymka do Grobu Brigitte Bardot Cudownej”, ukazującej Hotel, przepełniony tym co tajemnicze, zarówno pod względem przestrzeni, jak i jej bywalców. W tym samym roku debiutuje jako kompozytor, u boku Józefa Skrzeka przygotowuje muzykę do opery, o charakterze autobiograficznym. Prapremiera “Pokoju Saren” odbyła się w wyjątkowym miejscu, jakim jest Opera Śląska. Libretto, napisane przez Majewskiego jest skoncentrowane na wierszach. “Pokój Saren” został wybrany przez Międzynarodowy Instytut Teatru” w 1998 roku do dwunastu najlepszych oper współczesnych z całego świata.

Reżyser w 1997 roku ponownie wrócił do Niemiec, a na deskach teatru Heilbronn podjął się przygotowania adaptacji szekspirowego dramatu – “Sen nocy letniej”. A zaledwie rok później eksperymentował z muzyką, tworząc cztery płyty “Mistycy i Wirtuozi”. Choć mężczyzna wydał już wiele książek, tomików poezji, a także publikował eseje, to właśnie w 1997 roku ukazał się komiks “Autobus na Golgotę”.

Mimo, że jego dzieła powstawały i były realizowany w wielu odległych miejscach, to nie zapominał o rodzinnych Katowicach, gdzie odbył się spektakl “Tramwaj”, który z pewnością można nazwać eksperymentalnym teatrem. Tramwaj przejeżdża między przystankami, nie zatrzymując się. Nie przyjmują innych pasażerów poza czterema aktorami, a odbiorcy widzą zaledwie niewielki fragment, całkowicie wyrwany z kontekstu. Następnym punktem twórczości artysty był “Wypadek”. Wideoart z jej wystawy został uhonorowany Grand Prix podczas Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Houston. Majewski, nie zapominając o świecie kina w 1999 roku wyreżyserował i napisał film “Wojaczek”. Tragiczna opowieść o życiu i śmierci poety w czasach PRL, uzyskała aż 20 nagród na ogólnoświatowych Festiwalach filmowych. W następnym roku twórca był już częścią Akademii Filmowej w Europie, a jego następną pracą był “Angelus”, której fabuła była osadzona na Śląsku, również był nagradzany.

Na samym początku XXI wieku wystawił “Carmen” i “Operę za trzy groszę”. Ukazał się również jego czwarta powieść “Metafizyka”, przepełniona uczuciami i symboliką, a na jej podstawie w 2004 roku powstał film “Ogród rozkoszy ziemskich”. Tragiczna historia miłosna została nagrodzona Grand Prix podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Rzymie. Jego prace pojawiały się w muzeach sztuki, wykorzystując wideoarty. Cykl wideoartów, niosących nazwę “Krew poety” ukazał się w Nowojorskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Na przestrzeni lat pojawiały się kolejne książki mężczyzny, “Hipnotyzer” i “Manhattan Babilon”. Kolejnymi filmami Majewskiego były “Szklane usta”, “Młyn i krzyż” i “Onirica/ Psie pole”. Narodowe Centrum Kultury wydało 15 tomów z twórczości literackiej artysty. Ostatnimi wydanymi przez reżysera filmami, jest “Dolina Bogów” i “Brigitte Bardot cudowna”.

Twórczość Lecha Majewskiego można opisać wieloma słowami, jednak można zauważyć, że jest ona wszechstronna. Nie zamykał się na jedną dziedzinę sztuki, idealnie odnajdywał się w teatrze, operze, filmach. Nie można też zapomnieć o jego zdolnościach literackich, a także malarskich. Tworzył muzykę, a nawet wydał swój komiks. Jego prace były widoczne w wielu galeriach sztuki, a filmy były wyświetlane na całym świecie. Majewski również znalazł swoje miejsce na uczelni, gdzie dzielił się swoją wiedzą i doświadczeniem.

Artykuł Lech Majewski, sztuka i kino pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Joanna Kłusek

Sławomir Idziak to niewątpliwie jedna z najciekawszych postaci związanych z kinematografią w Polsce. Jest on operatorem, reżyserem, a także scenarzystą filmowym pochodzenia śląskiego. Można powiedzieć, że artysta wychował się w katowickim zakładzie fotograficznym, gdzie jego dziadek (Józef Holas) był fotografem. Idziak pokierował swoją ścieżkę kariery w stronę Szkoły Filmowej w Łodzi, a w 1969 roku zakończył swoją naukę na Wydziale Operatorskim, uzyskując dyplom.

Debiut Idziaka miał miejsce jeszcze przed ukończeniem nauki, w 1968 roku był odpowiedzialny za zdjęcia przy filmie Teresy Badzian “Wesoła Ludwika”. Operator brał udział przy tworzeniu wielu filmów, jednak w szczególności warto zwrócić uwagę na 1971 roku, gdzie mężczyzna po raz pierwszy był samodzielnym operatorem przy produkcji filmu “Jeszcze słychać śpiew i rżenie koni” wyreżyserowanego przez Mieczysława Waśkowskiego. Pracował również przy takich filmach, jak “Wesele” (1972) Andrzeja Wajdy. Praca Idziaka nie obyła się bez nagród. Za produkcję “Zmęczeni”, która jest trzecią częścią z serii “Odejścia, powroty” Wojciecha Marczewskiego, otrzymał nagrodę za zdjęcia do filmu podczas Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku w 1974 roku.

Jego praca nie tylko obejmuje produkcje polskie, właśnie dlatego, że jego działania zostały zauważone, a także docenione poza granicami państwa. Przełom nastąpił podczas kręcenia “Dekalogu”, gdzie Idziak pracował przy części piątej, zatytułowanej “Krótki film o zabijaniu” (1987). Produkcja zyskała szerokie uznanie za sprawą uzyskania prestiżowej Europejskiej Nagrody Filmowej za najlepszy film. Podczas Festiwalu Filmowego w Cannes również nie obyło się bez nagród. Produkcji przyznano dwa wyróżnienia – Nagroda Jury oraz nagroda FIPRESCI. Od tej pory Idziak miał okazję coraz częściej pracować na planach wychodzących poza granice ojczyzny. W 1991 roku pracował na planie “Podwójne życie Weroniki” Krzysztofa Kieślowskiego, gdzie Idziak wykorzystał złocistożółte filtry. Był to kolejny nagradzany sukces. Za to w 1993 roku pracował na planie pierwszej części trylogii “Trzy kolory” Krzysztofa Kieślowskiego i Krzysztofa Piesiewicza – “Trzy kolory. Niebieski”. To czym Idziak się wyróżniał to podejście do kolorów, które były dla niego czymś więcej, niż częścią estetyczną filmu.

W 2001 roku film “Helikopter w ogniu” wyreżyserowany przez Ridleya Scotta był przełomem, czymś całkowicie odmiennym od wcześniejszej twórczości Idziaka, jako że odbywała się w znacznie cięższych warunkach. Jak się okazało, ciężka praca operatora została doceniona, poprzez nominację do prestiżowej nagrody Oscara oraz BAFA. W 2004 roku pracował przy filmie “Król Artur” Antoine Fuqua. W 2007 przy piątej części serii Harry Potter, zatytułowanej “Harry Potter i Zakon Feniksa” Davida Yatesa. Choć jego dalsza kariera w głównej mierze opierała się na nauczaniu, to dalej brał udział w realizacji filmów. W 2011 był częścią produkcji “Bitwy Warszawskiej 1920” Jerzego Hoffmana. Za to w 2012 W “Der Vermissung der Welt”. A ostatnim filmem w jakim brał udział była “Opowieść o miłości i mroku” (2015), który był reżyserskim debiutem Natalie Portman.

Artykuł Sławomir Idziak – od Katowic, aż po Hollywood pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Joanna Kłusek

Radosław Szlaga to znany malarz, twórca obiektów oraz instalacji. Choć obecnie artysta pracuje i mieszka w Detroit i w Brukseli, to sam pochodzi z Gliwic, a znaczna część jego twórczości powstała w Poznaniu. Od 2000 do 2005 roku studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu, gdzie uzyskał dyplom z wyróżnieniem.

W 2007 roku podjął się współpracy z innymi artystami związanymi z Poznaniem. Piotr Bosacki, Tomasz Mróz, Wojciech Bąkowski, Konrad Smoleński i Radosław Szlaga nazwali swój projekt “Penerstwo”. Nazwa odnosi się do słowa “pener” w gwarze poznańskiej, oznaczającej jednostkę osadzoną na marginesie społecznym. Mimo, że każdy z nich charakteryzował się w swojej twórczości czymś całkiem innym, to łączyła ich ekspresja penerska. Szlaga w swoich obrazach ukazywał tematy uchodzące za tabu, nie bojąc się poruszać kwestie uważane za niewygodne. W tym samym roku został laureatem Nagrody Sztuk Pięknych w Poznaniu. W twórczości Szlagi możemy zobaczyć, że porusza kwestie mniejszości społecznych, pochodzenia i samej w sobie tożsamości człowieka.

Twórczość malarska Szlagi nie obyła się bez wystaw, gdzie już od 2007 roku pojawiały się na przestrzeni polski, a z czasem wyszły poza granice ojczyzny. “Niebo”, “Historia i Geografia” i “Atlantis” ukazały się w 2007 roku. Kolejnymi wystawami były “Neue bilder” i “Droga”. Natomiast “Freedom Club” było inspirowane historią Teda Kaczyńskiego. W 2012 roku u boku Honza Zamojskiego udali się statkiem do Nowego Jorku na targi sztuki Frieze, ich projekty ściśle nawiązywały do książki Witolda Gombrowicza, zatytułowanej “Transatlantyk”. W następnym roku Szlaga zaprezentował swoją kolejną wystawę, która ukazała się w Detroit. Za to w 2015 roku podjął się zrealizowania projektu “All the Brutes”, nawiązując do “Jądra Ciemności” i “Czasu Apokalipsy”. W 2021 roku poajawiłą się wystawa “Diaspora”, a w 2023 “Kill Your Idols”.

Prace Radosława Szlagi są przepełnione kulturą, czerpał inspirację z literatury, kinematografii i innych dzieł sztuki. Za pomocą swojej twórczości opowiada o otaczającym nas świecie, jego własnych odczuciach i wszechobecnych problemach. Nie bał się podejmować takich tematów jak religii, czy też etniczność, w swoich dziełach Szlaga spogląda na wszystko krytycznym okiem.

Artykuł Radosław Szlaga – malarz z Gliwic pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Joanna Lorek

Wieże szybowe, znane także jako wyciągowe stanowią istotny i najbardziej zauważalny element aktywnych jak i zamkniętych kopalni głębinowych. Są ikoniczną częścią krajobrazu Górnego Śląska oraz innych części świata znanych z górnictwem. Ale jak działają i do czego służą? Otóż służą do wyciągania materiału wydobywczego, gruzu, ludzi i sprzętu; a działają dzięki kołom kierowniczym znajdującym się w górnych częściach struktury i napędzanym przez silniki. Nie byłoby więc błędem porównać je do windy, bo to właśnie na tym mechanizmie działają szole, czyli po śląsku windy górnicze. Jako czołowy element konstrukcji szybu wieża jest niezbędna dla bezpiecznego prowadzenia wydobycia.

Jak je rozróżniać

Wieże szybowe można podzielić na wiele sposobów. Najprostszym z nich jest kryterium tego, z czego są zbudowane – najtańsze w produkcji, ale rzadko będące w stanie przetrwać więcej niż dwie dekady drewniane wieże; droższe, ale dużo łatwiejsze w składaniu i naprawie to wieże żelazne i w końcu potężne, wytrwałe, chociaż niewiele droższe w cenie i naprawie konstrukcje z betonu i żelbetonu. Każdy z tych rodzajów reprezentuje w sobie historię oraz ewolucję rozwoju techniki górniczej. Nieprzypadkowa jest kolejność, w jakiej są wymienione ponieważ reprezentuje ona przejścia w używanej technologii wynikające z rozwoju silników oraz zapotrzebowania na coraz większe głębokości.

Innym podziałem, jaki można zastosować jest konstrukcja wieży. Tutaj rozróżnia się wieże basztowe inaczej znane jako wolnostojące, oraz zastrzałowe. Jak sama nazwa wskazuje basztowe przynoszą na myśl część średniowiecznego muru obronnego, wyglądają dość potężnie i solidnie. Zastrzałowe z wyglądu są całkowitym przeciwieństwem basztowych – są to goło wyglądające konstrukcje przypominające dziecko żurawia budowlanego i wieży Eiffla z kołem u szczytu; można podzielić je na jedno i dwuzastrzałowe. Żeby obejrzeć różnice między tymi dwoma stylami wież warto odwiedzić kopalnie „Polska” w Świętochłowicach. gdzie dwa kolosy przełomu XIX i XX wiecznego przemysłu stoją ramię w ramie.

Wieże nie tylko widokowe

Świat powoli odchodzi od górnictwa głębinowego jako źródła pozyskiwania zasobów, a już istniejące kopalnie nie dają swoich owoców wiecznie. Co więc dzieje się z takimi wieżami po zamknięciu kopalni? Większość z nich po prostu podlega rozbiórce, jednak są inne bardziej kreatywne rozwiązania które nadają im nowe życie.

W Katowicach z wieży „Warszawa” będącą częścią dawniej kopalni „Katowice”, a dzisiaj Muzeum Śląskiego, stworzono punkt widokowy pozwalający na zobaczenie miasta z zupełnie innej perspektywy niż na co dzień. Innym, bardziej pobudzającym do aktywności rozwiązaniem jest to, jak w Sosnowcu wykorzystano szyb „Anna”. Budynek został odrestaurowany, a w środku urządzono Poziom 450 – jeden z największych obiektów wspinaczkowych w Polsce. Chociaż większość wieży nie jest dostępna do wspinaczki, to nadal jest to miejsce warte odwiedzenia.

Warto ponownie wspomnieć o świętochłowickich „Dwóch Wieżach” które też poza byciem pomnikiem górnictwa na śląsku zostały zagospodarowane kulturowo. U stóp stworzono edukacyjny labirynt informujący na temat historii przemysłu, a w środku Baszty znajduje się wystawa poświęcona tradycjom i wierzeniom na Śląsku.

Artykuł Czym jest wieża szybowa pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.

Weronika Maciuła

Klimczok (1117 m n.p.m.) to jeden z najbardziej rozpoznawalnych szczytów Beskidu Śląskiego. Leży na granicy Szczyrku i Bielska-Białej, a jego masyw widoczny jest z wielu miejsc w regionie. Jest nie tylko popularnym celem wędrówek turystycznych, ale także miejscem związanym z ciekawą historią oraz bogatym folklorem.

Położenie i charakterystyka

Klimczok należy do głównego grzbietu Beskidu Śląskiego, łączącego Błatnią z Szyndzielnią i dalej ze Skrzycznem – najwyższym szczytem tego pasma. Góra ma charakterystyczny kształt kopulastego wierzchołka i otoczona jest gęstymi lasami świerkowymi. Dzięki dogodnym szlakom turystycznym stanowi łatwo dostępny punkt widokowy. Przy dobrej pogodzie z Klimczoka można zobaczyć m.in. Babią Górę, Tatry, a nawet Jesioniki na terenie Czech.

Historia i nazwa

Nazwa góry wiąże się z postacią legendarnego zbójnika Klimczoka, który według podań miał grasować w okolicznych lasach. W jaskiniach znajdujących się u podnóża szczytu – zwanych Jaskiniami Klimczoka – rzekomo ukrywał swoje skarby. Opowieści o nim funkcjonują do dziś w lokalnym folklorze i są częścią beskidzkiej tradycji.

W XIX wieku Klimczok stał się miejscem popularnym wśród turystów i letników z pobliskiego Bielska. Już w 1872 roku powstało tu pierwsze schronisko turystyczne wybudowane przez niemiecką organizację Beskidenverein. Obecnie u stóp szczytu, na Przełęczy Karkoszczonka i na samej górze, znajdują się schroniska górskie, które są ważnymi punktami na beskidzkich szlakach.

Turystyka

Na Klimczok prowadzi kilka szlaków turystycznych:
• czerwony z Bielska-Białej przez Szyndzielnię,
• zielony z Szczyrku przez Przełęcz Karkoszczonka,
• żółty z Brennej,
• niebieski z Bystrej.

Wędrówka na szczyt nie jest trudna, dlatego Klimczok chętnie odwiedzają rodziny z dziećmi oraz początkujący turyści. Schronisko PTTK Klimczok, położone nieco poniżej wierzchołka, oferuje noclegi i ciepłe posiłki, co czyni go dogodnym punktem wypadowym w dalszą część Beskidu Śląskiego.

Przyroda

Masyw Klimczoka porastają głównie świerkowe lasy regla dolnego, w których można spotkać m.in. jelenie, sarny, lisy czy dziki. Wiosną zbocza góry ozdabiają krokusy i inne górskie rośliny. Klimczok leży w obrębie Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego, którego zadaniem jest ochrona przyrody, krajobrazu i dziedzictwa kulturowego tego regionu.

Znaczenie kulturowe

Klimczok to nie tylko miejsce spacerów i wycieczek, ale również ważny element lokalnej tożsamości. Legendy o zbójniku, dawne pieśni góralskie oraz opowieści o pierwszych turystach, którzy zdobywali beskidzkie szczyty, tworzą wyjątkową aurę tego miejsca. Góra stała się symbolem beskidzkiej przyrody i tradycji, a jednocześnie miejscem spotkań i rekreacji mieszkańców całego regionu.

Artykuł Góra Klimczok – beskidzki szczyt pełen historii i legend pochodzi z serwisu Antryj: przedsionek dla tych, którzy chcą poznać Górny Śląsk.