Kalina Król
Alojzy Budniok, urodzony 21 czerwca 1886 roku w Gierałtowicach, zapisał się na trwałe w historii polskiego sportu oraz dziejów walki o polskość Górnego Śląska. Jego życie i działalność pokazują, jak ściśle sport może łączyć się z misją patriotyczną i wychowawczą.
Młodość
Jako syn zapaśnika oraz członka Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” od najmłodszych lat interesował się różnymi formami aktywności fizycznej: próbował swoich sił w podnoszeniu ciężarów, grał w palanta, a także piłkę nożną. Jako czternastolatek organizował pierwsze walki zapaśnicze w Katowicach, a wkrótce potem założył drużynę podwórkową „Concordia”. Początkowo działał także w niemieckim klubie „Diana”, lecz wkrótce zwrócił się ku tworzeniu organizacji sportowych o wyraźnie polskim charakterze.
Działania na rzecz polskości
Budniok odegrał ogromną rolę w zakładaniu i rozwijaniu polskich klubów sportowych na Śląsku. Był współzałożycielem Pogoni Katowice, Gwiazdy Bogucice, Paderewskiego Olesno oraz inicjatorem powstania Polonii Bytom. Jako działacz organizacyjny przyczynił się także do powstania Górnośląskiego Związku Towarzystw Sportowych, Górnośląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej (późniejszego Śląskiego Związku Piłki Nożnej) oraz Górnośląskiego Związku Ciężkiej Atletyki. Pełnił funkcję prezesa Związku Piłki Nożnej w latach 1921–1923, dbając o rozwój rozgrywek i integrację środowiska piłkarskiego w regionie. Jego wpływ widać zwłaszcza w Pogoni Katowice, która pod jego kierownictwem przekształciła się w klub wielosekcyjny, liczący pod koniec lat 30. około 700 członków.
Równolegle do działalności sportowej Budniok angażował się w sprawy narodowe. Brał czynny udział w Powstaniach Śląskich i pracach Polskiego Komisariatu Plebiscytowego, gdzie jego zadaniem było łączenie sportu z wychowaniem patriotycznym. Podkreślał, że sportowiec nie może być jedynie zawodnikiem, ale powinien także stawać się świadomym obywatelem Rzeczypospolitej.
Budniok szczególną wagę przywiązywał do polskiego języka sportowego. Jako redaktor pisma „Sportowiec” propagował spolszczone terminy techniczne i przestrzegał, aby działacze i młodzież nie ulegali germanizacji. Pisał:
„Mamy obowiązek używać tylko pięknych naszych polskich wyrażeń technicznych, których nam nie brak”.
Śmierć i upamiętnienie
W wyniku wybuchu II wojny światowej Budniok został zmuszony do ukrywania się w mieszkaniu Pawła Lubiny, działacza Klubu Sportowego KS. „Diana” Katowice. Zmarł 28 kwietnia 1942 roku w Katowicach i spoczął na cmentarzu parafii św. Piotra i Pawła. Jego pamięć trwa do dziś – imieniem Budnioka nazwano ulicę oraz park w Katowicach, co stanowi symboliczne uhonorowanie jego działalności.
Postać Alojzego Budnioka to przykład człowieka, który z pasji sportowej uczynił narzędzie kształtowania świadomości narodowej. Był pionierem polskiego sportu na Śląsku, a jednocześnie wychowawcą młodzieży i propagatorem idei, że w zdrowym ciele musi mieszkać duch odpowiedzialnego obywatela.
