Wyszkubki 

Zbigniew Markowski Wyszkubki Wyszkubki to zwyczaj, z którego wywodzą się wszystkie internetowe serwisy społcznościowe – podobnie jak one brał się z potrzeby przebywania razem i świadczenia sobie pomocy. Dla matki wydającej za mąż córkę pomoc taka była zresztą niezbędna – […]

Święcenie potraw

Zbigniew Markowski Święcenie potraw Zdumiewające w obyczaju wielkanocnego święcenia potraw jest to, że jeszcze nie tak dawno temu był on na Górnym Śląsku praktycznie nieznany. Profesor Dorota Simonides wspomina co prawda o pochodzących z XVIII wieku źródłach mówiących o święconce […]

Chóry

Zbigniew Markowski Śpiewanie w chórze Był 23 dzień marca 1743 roku, gdy podczas londyńskiej premiery „Mesjasza” zachwycony dostojnym brzmieniem chóru król Jerzy II uniósł się ze swojego miejsca, by na stojąco wysłuchać fragmentu opiewającego zmartwychwstanie Chrystusa. Choć prawdziwa sława oratorium […]

Stereotypy na temat Ślązaków

Karolina Jagoda Śląsk jaki jest, każdy widzi – ale czy na pewno? Górny Śląsk to region, który przeszedł długą drogę, aby zachować swój obecny status. Aby się o tym przekonać, wystarczy krótki rzut oka na historię. Obszar Śląska od zawsze […]

Rozbarskie korale

Zbigniew Markowski Rozbarskie korale Jedna z rozlicznych legend zapisanych piórem Józefa Lompy wspomina o pasterzach, którzy w czasie zarazy znaleźli zawieszony przy okiennej framudze sznur korali. Przyzwyczajeni do dziwnych, często niezrozumiałych zjawisk w dawnych opowieściach nie zastanawiamy się, po co […]

Pszczelarstwo 

Zbigniew Markowski Pszczelarstwo Aby założyć barć, należało znaleźć w lesie prostą, strzelistą jodłę lub sosnę. Bartnik wspinał się na wysokość kilku metrów i drążył w drzewie dziurę, którą następnie spryskiwał wywarem wonnych ziół wymieszanym z miodem. Gdy owady wprowadziły się […]

Przesądy śląskie

przesądy śląskie Przedstawiamy przesądy zebrane przez Karola Prymusa opublikowane w Kalendarzu Śląskim na rok 1931 nakładem Ludowej Spółki Wydawniczej w Czeskim Cieszynie. Tekst ukazał się pod tytułem „Wierzenia, zwyczaje i praktyki ludu śląskiego”. Jak dzioucha we Wilije wyndzie na pole […]

Pielgrzymka do Piekar

Zbigniew Markowski Pielgrzymka do Piekar Piekary Śląskie to – zgodnie ze stwierdzeniem przedwojennego biskupa Augusta Hlonda – serce Górnego Śląska – najważniejsze miejsce pielgrzymkowe. To tu w każdą ostatnią niedzielę maja przychodzą wielotysięczne społeczności mężczyzn do Matki Miłości i Sprawiedliwości […]

Noszenie purpurki

Zbigniew Markowski Purpurka Zwyczaj noszenia na głowie purpurki wywodzi się jeszcze z czasów, gdy na Górnym Śląsku nie używano ślubnych obrączek: dla wyraźnego odróżnienia od panien z wiankiem, mężatki zakładały czerwoną chustę. Miało to stanowić wyraźny sygnał, iż nadmierne zainteresowanie […]

Na wielkanocnym stole

Zbigniew Markowski Na wielkanocnym stole Wielkanocny stół dawnego Śląska zastawiony był obficie i różnorodnie. Nic w tym dziwnego: wszyscy cieszyli się z zakończonego (na ogół biednego) przednówka licząc, iż słoneczna wiosna przyniesie obfite zbiory z ogródka oraz z pola. Odstawiano […]

Mundur górnika

Zbigniew Markowski Mundur górnika Zajęcie górnika już od czasów średniowiecznych zasługiwało na miano profesji ponad narodowymi podziałami. Kiedy otwierano kopalnie w Czechach, zatrudniali się w nich Niemcy, Polacy czy Francuzi. W zakładach wydobywczych Górnego Śląska bez większego problemu spotkać można […]

Kult świętej Barbary

Zbigniew Markowski Kult świętej Barbary Malarze i rzeźbiarze przedstawiają świętą Barbarę w królewskim stroju, z palmą męczeństwa, zwycięstwa lub kielichem z Najświętszym Sakramentem w dłoni. Może ona także trzymać miecz, w tle zaś najczęściej występuje wieża z trzema okienkami. Malowali […]

Kroszonki 

Zbigniew Markowski Kroszonki wielkanocne Jajka ozdabiano już u zarania ludzkiej cywilizacji: starożytni Grecy i Rzymianie czerwonym jajem żegnali swoich zmarłych; zwyczaj taki obecny był również w kulturze znacznie starszej – kształtującej się między rzekami Tygrys i Eufrat a określanej mianem […]

Śląski żur

Zbigniew Markowski Jedzenie żuru Na Górnym Śląsku żur to siła. Nie darmo porzekadło głosiło, iż „ze żuru – chop jak z muru”, nie darmo przesąd mówił, iż ochota ciężarnej na taką kwaśną zupę oznacza zdrowe i silne dziecko (migdały zwiastowały […]

Gołębie

Zbigniew Markowski Gołębie Kiedy ktoś na Górnym Śląsku posiada hobby graniczące z obsesją, można powiedzieć, że ma ptoka. Ptok może być schowany w kartach, pasji wędkarskiej, muzycznej lub sportowej. Ale jest takie śląskie hobby, które dotyczy ptaka bezpośrednio – gołębiarstwo, […]

Wesele na Śląsku

Karolina Jagoda Tradycja tradycję pogania, czyli wesele po śląsku Górny Śląsk to region, który wielu z nas utożsamia z pracowitością, serdecznością i wyjątkową gościnnością. Nie sposób także, nie wspomnieć o silnym przywiązaniu Ślązaków do ich korzeni, tradycji i zwyczajów. Starają […]

Skat

Zbigniew Markowski Szaleństwo skata opanowało Górny Śląsk około połowy XIX wieku i od tamtego czasu nie ma karcianej gry, która mogłaby się tu ze skatem równać. Rozgrywki toczono praktycznie wszędzie: w pociągach dowożących górników do pracy, w podziemnych wyrobiskach, fabrycznych […]

Górnicza orkiestra dęta

Zbigniew Markowski Zwyczaj muzykowania w górniczej orkiestrze dętej na Śląsku sięga drugiej połowy XIX wieku czyli czasów, gdy we Francji Antoine Sax skonstruował instrument zwany wówczas saksohornem. To wtedy rozpoczął się ruch amatorskich zespołów muzycznych dysponujących już nie tylko drewnianymi […]