Wyszkubki 

Zbigniew Markowski Wyszkubki Wyszkubki to zwyczaj, z którego wywodzą się wszystkie internetowe serwisy społcznościowe – podobnie jak one brał się z potrzeby przebywania razem i świadczenia sobie pomocy. Dla matki wydającej za mąż córkę pomoc taka była zresztą niezbędna – […]

Utopiec 

Zbigniew Markowski Utopiec Powszechna obecność utopców na Górnym Śląsku dziwić nie powinna – wszak lęgną się one wszędzie tam, gdzie jest dużo wody. Chlupot płynu słyszymy nawet w nazwie naszej krainy – nigdy zresztą nie brakowało tu strumyków, stawów czy […]

Święcenie potraw

Zbigniew Markowski Święcenie potraw Zdumiewające w obyczaju wielkanocnego święcenia potraw jest to, że jeszcze nie tak dawno temu był on na Górnym Śląsku praktycznie nieznany. Profesor Dorota Simonides wspomina co prawda o pochodzących z XVIII wieku źródłach mówiących o święconce […]

Chóry

Zbigniew Markowski Śpiewanie w chórze Był 23 dzień marca 1743 roku, gdy podczas londyńskiej premiery „Mesjasza” zachwycony dostojnym brzmieniem chóru król Jerzy II uniósł się ze swojego miejsca, by na stojąco wysłuchać fragmentu opiewającego zmartwychwstanie Chrystusa. Choć prawdziwa sława oratorium […]

Szła dzieweczka

Zbigniew Markowski Szła dzieweczka do laseczka To piosenka jak Górny Śląsk – pełna paradoksów, sprzeczności i wymieszania kultur. Choć obecna w biesiadnym repertuarze każdego Polaka, zawdzięczamy ją człowiekowi, który za swój ojczysty język uważał niemiecki: Juliusowi Rogerowi. Ten urodzony w […]

Szcziga 

Zbigniew Markowski Szcziga Choć przed stu laty młoda górnośląska dziewczyna była prawdziwym oczkiem w głowie całej rodziny (a na jej odpowiedni posag częstokroć pracowano bardzo ciężko), nie miała życia usłanego różami. Kiedy jadła zbyt mało, matka mogła nazwać ją poprzniołem, […]

Stereotypy na temat Ślązaków

Karolina Jagoda Śląsk jaki jest, każdy widzi – ale czy na pewno? Górny Śląsk to region, który przeszedł długą drogę, aby zachować swój obecny status. Aby się o tym przekonać, wystarczy krótki rzut oka na historię. Obszar Śląska od zawsze […]

Skarbnik 

Zbigniew Markowski Skarbnik Kontakt ze Skarbkiem miało bardzo wiele osób: jego imieniem nazwano wszak ekspresowy pociąg kursujący na trasie ze stolicy do Gliwic oraz reprezentacyjny dom towarowy w samym sercu Katowic. W wersji multimedialnej figura ducha podziemi przemawia dziś do […]

Rozbarskie korale

Zbigniew Markowski Rozbarskie korale Jedna z rozlicznych legend zapisanych piórem Józefa Lompy wspomina o pasterzach, którzy w czasie zarazy znaleźli zawieszony przy okiennej framudze sznur korali. Przyzwyczajeni do dziwnych, często niezrozumiałych zjawisk w dawnych opowieściach nie zastanawiamy się, po co […]

Pszczelarstwo 

Zbigniew Markowski Pszczelarstwo Aby założyć barć, należało znaleźć w lesie prostą, strzelistą jodłę lub sosnę. Bartnik wspinał się na wysokość kilku metrów i drążył w drzewie dziurę, którą następnie spryskiwał wywarem wonnych ziół wymieszanym z miodem. Gdy owady wprowadziły się […]

Przesądy śląskie

przesądy śląskie Przedstawiamy przesądy zebrane przez Karola Prymusa opublikowane w Kalendarzu Śląskim na rok 1931 nakładem Ludowej Spółki Wydawniczej w Czeskim Cieszynie. Tekst ukazał się pod tytułem „Wierzenia, zwyczaje i praktyki ludu śląskiego”. Jak dzioucha we Wilije wyndzie na pole […]

Poszła Karolinka

Zbigniew Markowski Poszła Karolinka Nie ma takiej śląskiej (a może i polskiej) biesiady, na której można pominąć odśpiewanie „Karolinki”. Tymczasem piosenka ta, zamiast w śpiewnikach, powinna raczej znaleźć się w tomie pod tytułem „Kryminalne zagadki Górnego Śląska”. Sporo jest bowiem […]

Pielgrzymka do Piekar

Zbigniew Markowski Pielgrzymka do Piekar Piekary Śląskie to – zgodnie ze stwierdzeniem przedwojennego biskupa Augusta Hlonda – serce Górnego Śląska – najważniejsze miejsce pielgrzymkowe. To tu w każdą ostatnią niedzielę maja przychodzą wielotysięczne społeczności mężczyzn do Matki Miłości i Sprawiedliwości […]

Osiedla robotnicze na Górnym Śląsku

Agata Gąsiorowska Osiedla robotnicze na Górnym Śląsku Ci bardziej małostkowi, zarówno mieszkańcy Górnego Śląska jak i nietutejsi skupiają swoją uwagę na fakcie, że region ten nie był bogaty jeżeli mowa o ilość rynków. Aktualnie Katowice kojarzą się z pewnego rodzaju […]

Noszenie purpurki

Zbigniew Markowski Purpurka Zwyczaj noszenia na głowie purpurki wywodzi się jeszcze z czasów, gdy na Górnym Śląsku nie używano ślubnych obrączek: dla wyraźnego odróżnienia od panien z wiankiem, mężatki zakładały czerwoną chustę. Miało to stanowić wyraźny sygnał, iż nadmierne zainteresowanie […]

Na wielkanocnym stole

Zbigniew Markowski Na wielkanocnym stole Wielkanocny stół dawnego Śląska zastawiony był obficie i różnorodnie. Nic w tym dziwnego: wszyscy cieszyli się z zakończonego (na ogół biednego) przednówka licząc, iż słoneczna wiosna przyniesie obfite zbiory z ogródka oraz z pola. Odstawiano […]

Mundur górnika

Zbigniew Markowski Mundur górnika Zajęcie górnika już od czasów średniowiecznych zasługiwało na miano profesji ponad narodowymi podziałami. Kiedy otwierano kopalnie w Czechach, zatrudniali się w nich Niemcy, Polacy czy Francuzi. W zakładach wydobywczych Górnego Śląska bez większego problemu spotkać można […]

Meluzyna 

Zbigniew Markowski Meluzyna Meluzynę przed wiekami nietrudno było spotkać. Wisiała często nad stołem w jadalni, zdarzało się, że stała na eksponowanym miejscu gdzieś w komnacie czy w kościele. Nazwą taką określano bowiem świecznik – niezależnie od tego, czy zdobiła go […]