Julia Gregorczyk
Janina Antonina Omańkowska była jedną z tych osób, które działały konsekwentnie, często bez rozgłosu, ale z ogromnym wpływem na otoczenie. Była nauczycielką, działaczką społeczną, publicystką i posłanką. Jej życie pokazuje, że walka o polskość nie zawsze odbywała się na polu bitwy. Czasem polegała na uczeniu języka, prowadzeniu czytelni, organizowaniu kobiet i podtrzymywaniu narodowej świadomości.
Urodziła się w 1859 roku w Srebrnikach na Pomorzu. Dorastała w zaborze pruskim, w środowisku, w którym ważne były tradycje patriotyczne, religijne i społeczne. Warunki, w jakich się wychowywała, miały duży wpływ na jej późniejszą działalność.
Po zdobyciu wykształcenia pracowała jako nauczycielka, między innymi w Wielkopolsce. Nie ograniczała się jednak do oficjalnego programu. Angażowała się w tajne nauczanie języka polskiego i historii, a także wspierała tworzenie polskich czytelni dla kobiet.
Była to działalność ryzykowna. Władze pruskie zwalczały polską aktywność narodową, szczególnie tam, gdzie wiązała się z edukacją i organizowaniem społeczeństwa. W 1900 roku Omańkowska została aresztowana i skazana na więzienie.
Represje nie zakończyły jej pracy. Po wyjściu na wolność przeniosła się na Górny Śląsk. Tam rozpoczął się jeden z najważniejszych etapów jej działalności. Związała się z polską prasą, między innymi z „Katolikiem” i „Polakiem”. Prasa była wtedy nie tylko źródłem informacji, ale też narzędziem walki o język, kulturę i świadomość narodową.
Szczególne miejsce w jej działalności zajmowała praca z kobietami. Omańkowska współtworzyła i prowadziła Związek Towarzystw Polek na Górnym Śląsku. Organizacja odegrała ważną rolę w czasie plebiscytu i powstań śląskich. Kobiety kolportowały polską prasę, pomagały sanitarnie, wspierały zaplecze logistyczne i brały udział w działaniach społecznych na rzecz polskiej sprawy.
Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski Omańkowska nadal działała publicznie. W 1922 roku została wybrana posłanką do Sejmu Śląskiego I kadencji z list Chrześcijańskiej Demokracji. Jako najstarsza posłanka objęła funkcję marszałka seniora i otworzyła pierwsze posiedzenie Sejmu Śląskiego.
Było to wydarzenie symboliczne. Kobieta, która przez lata pracowała na rzecz polskiej edukacji i organizacji społecznej, poprowadziła obrady jednego z najważniejszych organów autonomicznego województwa śląskiego.
Janina Antonina Omańkowska zmarła w 1927 roku w Królewskiej Hucie. Zapisała się w historii jako osoba odważna, pracowita i konsekwentna. Jej patriotyzm nie polegał na wielkich hasłach, ale na codziennym działaniu: uczeniu, pisaniu, organizowaniu i wspieraniu innych.
