Julia Gregorczyk
Jan Józef Ludyga-Laskowski był jedną z ważniejszych postaci związanych z powstaniami śląskimi. Żołnierz, dowódca, działacz narodowy i publicysta — znaczną część życia poświęcił sprawie polskiej na Górnym Śląsku. Jego biografia pokazuje los człowieka, którego ukształtowały wojna, doświadczenie frontowe i silne poczucie narodowej odpowiedzialności.
Urodził się w 1894 roku w Rozbarku, obecnie dzielnicy Bytomia. Dorastał w rodzinie, w której pielęgnowano polski język, tradycję i religię. Życie na Górnym Śląsku pod panowaniem niemieckim wpłynęło na jego świadomość narodową i sprzeciw wobec germanizacji.
Wybuch I wojny światowej przerwał jego młodzieńcze plany. Jako obywatel Cesarstwa Niemieckiego został wcielony do armii pruskiej i wysłany na front zachodni. Choć była to służba przymusowa, zdobył wtedy doświadczenie wojskowe, które później odegrało ważną rolę w jego życiu.
W 1915 roku zdezerterował na stronę francuską. Była to decyzja bardzo ryzykowna, ponieważ za dezercję groziła kara śmierci. Po utworzeniu Błękitnej Armii generała Józefa Hallera wstąpił w jej szeregi. W tym czasie przyjął człon nazwiska „Laskowski”, aby chronić rodzinę przed możliwymi represjami.
Po wojnie wrócił do sprawy Górnego Śląska. Dzięki doświadczeniu wojskowemu szybko stał się ważną postacią w polskich strukturach konspiracyjnych. Objął funkcję szefa sztabu Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Uważał, że sama dyplomacja nie wystarczy do obrony interesów polskiej ludności na Śląsku. Opowiadał się za zdecydowanym działaniem.
Najważniejszym momentem jego działalności był udział w III powstaniu śląskim. Ludyga-Laskowski dowodził 1 Dywizją Wojsk Powstańczych oraz Grupą „Wschód”. Brał udział w ciężkich walkach, między innymi w rejonie Góry św. Anny — miejscu ważnym zarówno strategicznie, jak i symbolicznie.
W czasie powstania pokazał przygotowanie wojskowe, odwagę i determinację. Należał do dowódców, którzy odegrali istotną rolę w walce o przyłączenie części Górnego Śląska do Polski.
W okresie międzywojennym działał w środowiskach powstańczych. Był współzałożycielem Związku Powstańców Śląskich i autorem publikacji poświęconych historii walk o Śląsk. Zależało mu na tym, aby pamięć o powstaniach i ich uczestnikach nie została zapomniana.
Po II wojnie światowej nie wrócił do Polski rządzonej przez komunistów. Pozostał na emigracji we Francji, co było wyrazem sprzeciwu wobec nowego systemu politycznego. Zmarł w 1956 roku w Paryżu.
Jan Józef Ludyga-Laskowski pozostaje jedną z ważnych postaci historii powstań śląskich. Jego życie było mocno związane ze sprawą narodową, wojskiem i walką o polski Górny Śląsk.
